علائم نقرس و اسید اوریک بالا؛ 8 نشانه هشدار، غذاهای ممنوعه و درمان خانگی - آفتاب صبا

نقرس که در گذشته به عنوان بیماری پادشاهان یا بیماری ثروتمندان شناخته می شد، امروزه یکی از شایع ترین بیماری های متابولیک و مفصلی در سراسر دنیا است. به گزارش دانشنامه پزشکی معتبر Mayo Clinic، زمانی که سطح اسید اوریک در جریان خون بالا می رود (هیپراوریسمی)، این ماده به کریستال های تیز و سوزنی شکل اورات سدیم تبدیل شده و در فضای بین مفصلی رسوب می نماید. این پدیده پاسخ ایمنی شدیدی ایجاد نموده و منجر به التهاب حاد و دردهای فلج کننده می شود.

8 نشانه هشدار و علائم اصلی حمله حاد نقرس

شناخت به موقع نشانه های اولیه نقرس می تواند از آسیب دائمی به غضروف ها و مفاصل و ایجاد رسوبات زیرپوستی (توفی) جلوگیری کند. جدول زیر علائم کلیدی و نحوه بروز آن ها را توضیح می دهد:

دلیل های اصلی افزایش اسید اوریک و بروز نقرس

اسید اوریک محصول طبیعی حاصل از تجزیه ترکیباتی به نام پورین در بدن است. پورین ها هم به وسیله خود سلول های بدن فراوری می شوند و هم در طیف وسیعی از مواد غذایی وجود دارند. در شرایط طبیعی، اسید اوریک در خون حل شده، به وسیله کلیه ها فیلتر می شود و با ادرار دفع می شود. نقرس زمانی رخ می دهد که یا کلیه ها به درستی قادر به دفع اسید اوریک نباشند یا ورود پورین ها به بدن فراتر از ظرفیت تصفیه کلیه باشد.

بر پایه گزارش Cleveland Clinic، فاکتورهای خطرساز اصلی عبارتند از:

• رژیم غذایی سرشار از پورین: مصرف افراطی گوشت قرمز، امعا و احشا (دل، جگر، قلوه)، غذاهای دریایی پرپورین (میگو، ساردین، صدف) و نوشیدنی های شیرین حاوی شربت ذرت با فروکتوز بالا.
• بیماری های زمینه ای متابولیک: ابتلای همزمان به چاقی، دیابت، فشار خون درمان نشده، بیماری های مزمن کلیوی و سندرم متابولیک. افرادی که از علائم بیماری های کلیوی رنج می برند باید فوراً به آنالیز علائم سنگ کلیه و راه های دفع سریع بپردازند زیرا رسوب اورات می تواند باعث تشکیل سنگ های اوراتی در کلیه شود.
• کم آبی مزمن بدن: کاهش حجم آب بدن غلظت اسید اوریک سرم را بالا برده و زمینه بلوری شدن آن را فراهم می سازد.
• سابقه ژنتیکی و وراثت: ژنتیک معین کننده اصلی مقدار بازجذب کلیوی اسید اوریک به وسیله انتقال دهنده هایی نظیر URAT1 است.

هشدار مهم: خطرات مصرف نوشابه ها و شیرینی های صنعتی با فروکتوز بالا

تحقیقات نوین پزشکی اثبات نموده است که قند فروکتوز تنها کربوهیدراتی است که در کبد مستقیماً باعث تخلیه ATP و تحریک فراوری اسید اوریک می شود. مصرف روزانه آبمیوه های صنعتی، نوشابه های گازدار و شیرینی ها ریسک ابتلا به نقرس را تا 85 درصد افزایش می دهد، حتی اگر فرد گوشت قرمز کمی مصرف کند.

رژیم غذایی ضد نقرس؛ خوراکی های ممنوعه و مواد غذایی مجاز

تنظیم هوشمندانه رژیم غذایی مهم ترین سلاح در پیشگیری از بازگشت حملات نقرس است. جدول زیر راهنمای تفکیک مواد غذایی را بر اساس محتوای پورین نشان می دهد:

راهکارهای فوری و درمان های خانگی برای تسکین درد حمله نقرس

در زمان بروز یک حمله حاد نقرس، هدف اولیه کاهش التهاب شدید مفصل و نجات بیمار از درد شدید است. رعایت اقدامات زیر تسکین سریعی ایجاد می نماید:

• استفاده از کمپرس یخ: یک کیسه یخ را در یک حوله بپیچید و به مدت 20 تا 30 دقیقه روی مفصل ملتهب قرار دهید. سرما رگ های خونی را منقبض نموده و هجوم سلول های التهابی به مفصل را متوقف می سازد. هرگز یخ را مستقیماً روی پوست نگذارید.
• استراحت مطلق و بالا نگه داشتن اندام: پای درگیر را روی چند بالش بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا ورم و تجمع مایعات لنفاوی کاهش یابد. از هرگونه راه رفتن و فشار آوردن به پا خودداری کنید.
• نوشیدن مقادیر سرشار آب تصفیه شده: در طول روز به صورت پیوسته آب بنوشید. هیدراتاسیون شدید کلیه ها را وادار به فیلتراسیون مضاعف و دفع کریستال ها می نماید.
• مصرف آب گیلاس یا آلبالو طبیعی: گیلاس و آلبالو سرشار از فلاونوئیدهایی به نام آنتوسیانین هستند. مطالعات دانشگاه بوستون نشان داده است که مصرف گیلاس تا 35 درصد احتمال وقوع حملات نقرس را کاهش می دهد.
• مصرف ویتامین C و سرکه سیب ارگانیک: ویتامین C فرآیند بازجذب اسید اوریک در توبول های کلیوی را مهار می نماید. افزودن یک قاشق چای خوری سرکه سیب در یک لیوان آب به قلیایی شدن ادرار و تسریع دفع اورات یاری می نماید.

ترفند طلایی: معجزه زردچوبه و زنجبیل برای خاموش کردن التهاب

کورکومین موجود در زردچوبه یک مهارکننده قوی آنزیم های التهابی COX-2 و NF-kB است که دقیقاً مشابه داروهای ضدالتهابی عمل می نماید. مصرف دمنوش گرم زنجبیل تازه همراه با نصف قاشق چای خوری زردچوبه و کمی فلفل سیاه (جهت افزایش جذب) یک تسکین دهنده طبیعی قدرتمند در ساعات اولیه حمله است.

تفاوت نقرس با آرتروز زانو و آرتریت روماتوئید

بسیاری از بیماران دردهای نقرسی را با سایر مسائل مفصلی اشتباه می گیرند. در حالی که علائم آرتروز زانو و مفاصل ناشی از سایش تدریجی و مکانیکی غضروف ها در طول زمان و سنین بالاست، نقرس یک بیماری التهابی و کریستالی با آغاز صاعقه وار است. بعلاوه نقرس در بیشتر موارد یک مفصل تکی را درگیر می سازد (مونوآرتریت)، در حالی که آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی چندمفصلی قرینه است. علاوه بر این، آنالیز آزمایشگاهی نشان می دهد که افراد مبتلا به نقرس غالباً از مسائلی نظیر علائم غلظت خون بالا و درمان نیز رنج می برند که کنترل آن اهمیت درمانی دوچندان دارد.

بیشتر بدانید: آزمایش های تشخیصی اسید اوریک و نقرس

تشخیص قطعی نقرس نیازمند مقدار گیری سطح سرمی اسید اوریک (Uric Acid Serum Test) است. سطح نرمال در مردان 3.4 تا 7.0 میلی گرم در دسی لیتر و در زنان 2.4 تا 6.0 است. با این حال، در زمان اوج حمله حاد ممکن است اسید اوریک خون نرمال به نظر برسد؛ زیرا کریستال ها وارد مفصل شده اند. دقیق ترین روش تشخیصی، آسپیراسیون مایع سینوویال مفصل و مشاهده کریستال های دوپرتویی در زیر میکروسکوپ پلاریزه است.

پرسش های متداول درباره نقرس و اسید اوریک

آیا نقرس درمان قطعی دارد؟

نقرس قابل کنترل کامل است. با اصلاح رژیم غذایی، نوشیدن آب فراوان و در صورت لزوم مصرف داروهای کاهنده اسید اوریک تحت نظر پزشک (مانند آلوپورینول یا فبوکسوستات)، می توان سطح اسید اوریک را به زیر 6 رساند و از بروز هرگونه حمله در طول زندگی پیشگیری کرد.

آیا افراد جوان و زنان نیز به نقرس مبتلا می شوند؟

بله؛ هرچند نقرس در مردان بالای 30 سال شایع تر است، اما پس از دوران یائسگی با افت هورمون استروژن (که دفع کننده طبیعی اسید اوریک است)، شیوع نقرس در زنان نیز با مردان برابر می شود.

آیا ورزش کردن در زمان حمله نقرس مجاز است؟

خیر؛ در زمان حمله حاد، مفصل باید در استراحت مطلق باشد. هرگونه ورزش و فشار فیزیکی باعث آسیب شدید غضروفی و بدتر شدن التهاب می شود. ورزش و کاهش وزن باید در فاز خاموشی بیماری انجام شود.

نکات پایانی و جمع بندی کاربردی

نقرس بیماری است که مدیریت آن بیش از هر چیز در گرو سبک زندگی و تغذیه هوشمندانه شماست. با قطع نوشیدنی های شیرین صنعتی، کاهش مصرف گوشت های قرمز پرچرب، مصرف روزانه گیلاس و آلبالو و نوشیدن آب کافی، می توانید اسید اوریک خون خود را مهار نموده و مفاصل خود را برای همواره از حملات دردناک و آسیب های جبران ناپذیر محافظت فرمایید.